Nord-Irland

//Konflikten i Nord-Irland!//

I dag trur dei fleste at konflikten står mellom katolikkar og protestantar, og det gjer den òg. Men før stod det mellom unionistar/lojalistar (de som ville fortsette å være saman med Storbritannia og nasjonalistar/republikanerar dei som vil sameine heile landet). Opptøya vart etterkvart meir organiserte og etter ein lang fridomskamp i 1921, vart Irland delt i to. Den sørlige delen vart og er under irsk sjølvstyre, mens den nordlige delen gjekk, som i dag, under britisk styre. I sør bur det så og sei berre katolikkar, mens dei fleste i nord er protestantar. Allikevel er ein tredjedel av Nord-Irland katolikkar. **1917:** Sinn Féin vart danna og får politisk makt i store delar av Nord-Irland. Det får stor innflytelse i regjeringa, men boikottar den, og dannar eit irsk parlament, som seinare vart forbudt etter at ei gruppe republikanerar (IRA) dreper 14 irske politimenn. **1921:** Det vart våpenhvile etter ein del konfliktar, og fører til at den irske fristaten vart oppretta. Dei seks nordligaste fylka i Irland forblir ein del av Storbritannia. Same året vart 230 menneske drept og over 1000 såra, dei fleste katolikkar. Då oppstod det borgarkrig, og Irland vart delt i Ulster og Eire. **1923:** Borgarkrigen slutter, og 5000 menneske var drept. Frivillig religionsundervisning møter sterk motstand frå begge sider, men protestantane får fordel. **1974:** Første håp om fred brer seg pga. samtalar mellom Sinn Fèin-leiarar og britiske myndigheiter. **1985-1990:** Mange blir drept i bombeangrep av IRA gjennom åra, men i 1990 og utover vart forholda betre. **1992-1993:** To barn vart drept saman med over 70 andre i bombeepisodar, og det vart avslørt at den britiske regjeringa har hatt kontakt med IRA i fleire år. **1998:** Langfredagsavtalen vart signert, og får 94 % fleirtal i Irland. Men plutselig sprenger ei bombe, og 29 menneske vart drept. Folk forstår nå fra alle parter at det må bli fred. John Hume og David Trimble vinn Nobels fredspris for arbeidet i fredsprosessen. Og då fredsavtalen var i boks, var 71 % av menneska i Nord-Irland glad over at den endelig var signert, og i 2001 begynte IRA å levera inn deler av sine våpenlager. Konflikten er ikkje i utgangspunktet ein religionskonflikt, men har utvikla seg til å bli ein. Det har vert over 80 år med drap, kidnapping og vold. Etter fredsavtalen har det vore fleire samanstøt og konfliktar. IRA var involvert i fleire drap og dreiv ein voldeleg kampanje. I 2005 sat IRA ein strek over kampanjen sin, og leverte inn alle våpna sine. I 2007 forma partia Sinn Fein og Democratic Unionist Party ein regjering. Konklusjonen er at Nord-Irland har ein samla regjering, men at det heilt sikkert finnes mennesker som ønskjer anten eit samla Irland eller ein kobling til Storbritannia. Det er lenge siden ein har høyrt om voldelege samanstøt i landet.
 * Katolikkar: ** Det er dei som bekjenner seg til den katolske tru eller som er født inn i eit katolsk samfunn. Dei trur på ein treeinig Gud, og på at Jesus er Guds son, og Paven er den katolske kyrkja’s overhodet. Det er ein meir gamaldags religion, og er lite open mot den moderne verden. Dei er i mot dødsstraff og ønskjer eit sameint Irland.
 * Protestantar: ** Dei vil at Nord-Irland skal fortsette å vera ein del av Storbritannia. Dei er medlemmer av ein av dei mange protestantiske kyrkjesamfunna. Det er ein meir liberal og moderne trusretning, og erkebiskopen er høgast. Dei har tru på ein individuell trusretning og har ein religiøs toleranse.
 * Unionistar: ** Dei vil også bevare Nord-Irland som ein del av Storbritannia, og lever i protestantiske områder. Begrepa unionist og protestant blir brukt om kvarandre.
 * Lojalistar: ** Dei støtter dei gruppene som bruker vold for å bevare Nord-Irland som ein del av Storbritannia.
 * Nasjonalistar: ** Dei ønskjer også eit sameint Irland, og lever i katolske områder. Begrepa nasjonalist og katolikk blir brukt om kvarandre.
 * Republikanarar: ** Dei støtter dei gruppene som bruker vold for å oppnå eit samla Irland.
 * Bakgrunn: ** På 1100-tallet kom Britane og tok den politiske makta i store deler av Irland. Og cirka 400 år etter innførte dei den anglikanske kyrkja. Den hadde brytt med paven i Roma og vart derfor sitt på som ei protestantisk kyrkja i Irland. Ettersom den katolske kyrkja med paven som høgaste leiar var veldig viktig for irene, fikk den anglikanske kyrkja mykje motstand her. Dei fleste katolikkane nekta å gå over til den anglikanske kyrkja. Som straff vart jord eigendomen tatt frå katolikkane og gitt til engelske nybyggjerar. På grunn av dei store klasseforskjellane mellom protestantar og katolikkar, og den aukande fattigdommen blant katolikkar, vart det mange opptøy.
 * 1155:** Får den engelske kongen Irland i gave av paven.
 * 1695-1728:** Endo fleire lover mot katolikkar blir vedtatt. For eksempel så nektes dei og vera med i hæren, å holde offentlige kontorer, ha eit lovlig yrke eller stemme i valg.
 * 1782-1793:** Får katolikkane igjen nokon av rettigheitane sine. F.eks. å stemme, vera jurister og å få arv.
 * 1801:** Irland vart formelt ein del av England, og katolikkane sin ytringsfriheit blir begrensa.
 * 1868:** Den irske protestantiske kyrkja vart nedlagt av statsministeren Gladstone.
 * 1916:** Påskemandag, 24 april: 700 irske opprørarar storma nøkkelbygningar i Dublin. Opprøret vart slått brutalt ned etter 5 dagar og dei fleste av lederane for opprøret vart henretta ved skyting eller henging, til saman 16 stk. Etter dette vart dei seks nordøstlige fylka i Irland unnlatt frå Home Rule
 * __1919: Irland vart selvstendig.__ **
 * 1945-1972:** Blodige oppgjer skjer stadig, og på Bloody Sunday i 1972 vart 13 katolikker drept i ein marsj, og den engelske ambassaden i Dublin blir brent. Fleire bomber eksploderar, og dødstalet aukar raskt til 467 mennesker i det blodige året.
 * 1975-1980:** Håpet forsvinn då volden fortsetter med mange bomber og vold blant katolikkar og protestantar. Det blir også sultestreik, og 11 republikanerar døyr.
 * 1994:** For første gang på 25 år patruljerar ikkje britiske styrker i Londonderry. Våpenkvile finn sted etter samtalar med president Clinton.
 * 1996:** IRA kunngjer at våpenkvilen er over, og ett minutt seinare sprenger dei ei bombe og drep 2 personar. Tropper blir sendt tilbake til dei plassane der dei patruljerte før.
 * 1997:** Sinn Fèin går inn i fredssamtalar for første gang.

Elise, Aline, Håvard og Kjersti!

Kjelder: []

